Vernieuw je denken met Bijbelse principes

De relatie tussen lichaam en geest is heel hecht. Als de een wordt beïnvloed, reageert de ander. Fysieke klachten zorgen voor een minder goede stemming en andersom. Vandaar de oproep van Paulus om je lichaam aan God op te dragen als een offer. Je redelijke godsdienst omvat het aan de Heere toewijden van je hele wezen: lichaam, geest en ziel. En ook het harmonieus ontwikkelen van je lichamelijke en geestelijke krachten om het beeld van God in je te herstellen. Want slechte gewoontes die fysieke en mentale krachten verminderen, maken het leven zwaarder. Niet alleen het dagelijkse doen en laten, maar ook het geloofsleven.

📖 Ik roep u er dan toe op, broeders, door de ontfermingen van God, om uw lichamen aan God te wijden als een levend offer, heilig en voor God welbehaaglijk: dat is uw redelijke godsdienst. En word niet aan deze wereld gelijkvormig, maar word veranderd door de vernieuwing van uw gezindheid om te kunnen onderscheiden wat de goede, welbehaaglijke en volmaakte wil van God is.Tijdens mijn opleiding tot medisch zendeling leerde ik onder meer over de kracht van het denken op je welzijn en gezondheid. Vooral de lessen en oefeningen over negatieve gedachtepatronen waren een eyeopener. Graag deel ik in deze blog iets meer over hoe je je denken kan vernieuwen.

Gedachten, gevoelens en doen

Soms hoor je iemand zeggen: “Ik doe maar wat.” Maar ons handelen is niet zomaar, het is gebaseerd op ons denken en onze emoties. Anderen zeggen zich door hun gevoel te laten leiden. Hoewel je jezelf er niet altijd bewust van bent, staan gevoelens niet op zichzelf. Ze zijn een gevolg, een gevolg van je gedachten.

Dit is een principe dat we ook in de Bijbel terugvinden. 📖 Spreuken 23:7 HSV⁷Want zoals hij bedacht heeft bij zichzelf, zo zal hij tegen u zeggen: Eet en drink, maar zijn hart is niet bij u.Bepaalde gedachten leiden tot een bijpassend gevoel. En deze gedachten en gevoelens geven bijbehorend handelen en spreken. 📖 Lukas 6:45 HSV⁴⁵De goede mens brengt het goede voort uit de goede schat van zijn hart, en de slechte mens brengt het slechte voort uit de slechte schat van zijn hart, want uit de overvloed van het hart spreekt zijn mond.Laatstgenoemde Bijbeltekst brengt nog een extra aspect naar voren, namelijk ‘de schat van het hart’. Wat is dat? Het verwijst naar de geest waar je verzamelde kennis, ervaringen, je houding, principes en kernwaarden worden bewaard. Hieruit kan worden geput om de problemen van het leven aan te pakken.

Bij situaties zoals ‘wil je vandaag wel of geen komkommer in je salade?’ maakt een passieve houding niet veel uit. Maar bij meer serieuze omstandigheden wil je proactief denken, of nog beter: geloofsactief denken. Geloofsactief denken is proactief, beredenerend denken in combinatie met geloof in God. Het is op een Bijbelse, actieve manier omgaan met kwesties. Normen en waarden zijn gebaseerd op het Woord van God. En mogelijke opties voor handelen zijn in lijn met Gods principes.

De ‘schat van het hart’ is de bron van je gedachten. Je gedachten voeden je emoties, waaruit je handelen voortvloeit.

Samengevat is de ‘schat van het hart’ de bron van je gedachten. Je denken voedt je emoties, waaruit je handelen voortvloeit. Je doen en laten bepalen uiteindelijk de uitkomst van een situatie.

Nu kan het zo zijn dan je bepaalde overtuigingen en gedachten hebt die niet kloppen. Misschien zijn dit dingen die je in de weg zitten een doel te bereiken, of heb je een hardnekkige gedachte die niet waar is, of stemt een overtuiging niet overeen met de Bijbel. Dit is goed om uit te zoeken en te verbeteren. Hier komen de negatieve gedachtepatronen bij kijken.

Veel voorkomende negatieve gedachtepatronen

Dit is een opsomming van de meest voorkomende negatieve gedachtepatronen. Deze lijst is niet compleet, maar geeft een duidelijke indruk van wat het behelst. Kijk eens welke van deze punten voor jou herkenbaar zijn.

1. Alles of niets (zwart-wit)

Alles wordt gezien in extremen. Men ziet geen middenweg. Het is het één of het ander, zwart of wit. Kenmerkende woorden die hierbij passen zijn: altijd, nooit, alles, moet, totaal, waardeloos.

Een voorbeeld dat we in de Bijbel vinden is Jona. Hij had de overtuiging dat de mensen in Ninevé zo slecht waren dat ze het verdienden om gestraft te worden. Toen God compassie had met de bevolking, die zich bekeerde, werd Jona woedend. Hij nam aan dat de mensen in Ninevé ham als valse profeet zouden zien, omdat God de stad niet verwoestte (Jona 4:1-3).

Uiteraard zijn er bepaalde situaties waarin alles of niets denken gepast is. Bijvoorbeeld het weigeren om een zonde te doen.

2. Generaliseren

Aannemen dat een negatieve gebeurtenis steeds weer zal gebeuren of dat dingen altijd op een bepaalde manier zullen gaan. Ook hier zijn de woorden ‘altijd’ en ‘nooit’ typerend. Ook wordt iets specifieks breed toegepast. “Jan en Marie vinden mij niet aardig. Niemand wil vrienden met mij zijn.”

3. Mentaal filter

Over alles lijkt een filter te liggen: een omgekeerde roze bril. Hierdoor krijgt de negatieve kant steeds de aandacht. Leeuwen en beren op de weg worden gespot, maar positieve aspecten worden juist niet gezien. De focus ligt op moeilijkheden en problemen met als gevolg dat er risico is op zelfmedelijden, ontmoediging en depressie.

4. Invullen

Onder invullen valt gedachtelezen en voorspellen.

Gedachtelezen is het zonder bewijs aannemen dat mensen negatief op je zullen reageren. Voorspellen is het uitspreken of denken te weten dat dingen in de toekomst slecht zullen gaan, zoals ‘ik ga zakken voor dit examen’ ook al heb je goed geleerd.

Deze manier van denken maakt het lastig om een goede luisteraar te zijn, omdat je neigt tot het invullen van wat een ander vindt of te zeggen heeft.

5. Vergroten en verkleinen

Moeilijkheden en vergissingen worden veel belangrijker gemaakt dan ze in werkelijkheid zijn. Daarnaast worden zegeningen of positieve zaken geminimaliseerd.

Dit is wat tien van de twaalf verspieders deden toen ze verslag uit brachten van hun verkenningstocht. Ze erkennen kort dat Kanaän het land van melk en honing is, maar daarna volgt een opsomming van alle obstakels. Als Kaleb dan zijn vertrouwen in Gods belofte uit, volgt nog een betoog over alle problemen, die ze als onoverkomelijk zien. Het is te lezen in 📖 Numeri 13 HSV¹De HEERE sprak tot Mozes: ²Stuur mannen voor u uit om het land Kanaän te verkennen, dat Ik aan de Israëlieten geven zal; u moet één man per stam van zijn vaderen sturen, elk een leider onder hen. ³Mozes stuurde hen uit de woestijn Paran, op bevel van de HEERE Al die mannen waren hoofden van de Israëlieten. ⁴Dit nu zijn hun namen: uit de stam Ruben: Sammua, de zoon van Zakkur. ⁵Uit de stam Simeon: Safat, de zoon van Hori. ⁶Uit de stam Juda: Kaleb, de zoon van Jefunne. ⁷Uit de stam Issaschar: Jigeal, de zoon van Jozef. ⁸Uit de stam Efraïm: Hosea, de zoon van Nun. ⁹Uit de stam Benjamin: Palti, de zoon van Rafu. ¹⁰Uit de stam Zebulon: Gaddiël, de zoon van Sodi. ¹¹Uit de stam Jozef, voor de stam Manasse: Gaddi, de zoon van Susi. ¹²Uit de stam Dan: Ammiël, de zoon van Gemalli. ¹³Uit de stam Aser: Sethur, de zoon van Michaël. ¹⁴Uit de stam Naftali: Nachbi, de zoon van Wofsi. ¹⁵Uit de stam Gad: Guel, de zoon van Machi. ¹⁶Dit zijn de namen van de mannen die Mozes stuurde om het land te verkennen. En Mozes noemde Hosea, de zoon van Nun, Jozua. ¹⁷Mozes stuurde hen om het land Kanaän te verkennen, en hij zei tegen hen: Ga hier het Zuiderland in, en ga dan het bergland in, ¹⁸en bekijk het land, hoe het is, en het volk dat er woont, of het sterk is of zwak, of het gering in aantal is of talrijk. ¹⁹En kijk hoe het land is waarin het volk woont, of het goed is of slecht, en hoe de steden zijn waarin het woont, of het in tenten kampen woont of in vestingen. ²⁰Kijk ook hoe de grond is, of die vruchtbaar is of schraal, en of er bomen zijn of niet. Vat moed en neem wat van de vruchten van het land mee. Die dagen waren namelijk juist de dagen van de eerste vruchten van de druiven. ²¹Zij gingen op weg en verkenden het land, van de woestijn Zin tot Rehob, bij Lebo-Hamath. ²²Zij gingen het Zuiderland in en kwamen tot aan Hebron, en daar woonden Ahiman, Sesai en Talmai, nakomelingen van Enak. Hebron nu was zeven jaar eerder gebouwd dan Zoan in Egypte. ²³Daarna kwamen zij aan in het dal Eskol en sneden daar een rank af met één tros druiven, die zij met zijn tweeën aan een draagstok moesten dragen. Ook namen zij wat granaatappels en wat vijgen mee ²⁴Die plaats noemde men het dal Eskol vanwege de tros die de Israëlieten daar afgesneden hadden. ²⁵Daarna keerden zij terug van het verkennen van het land, na verloop van veertig dagen. ²⁶Zij gingen op weg en kwamen bij Mozes en bij Aäron, en bij heel de gemeenschap van de Israëlieten, in de woestijn Paran, bij Kades. En zij brachten aan hen en heel de gemeenschap verslag uit en toonden hun de vruchten van het land. ²⁷Zij vertelden het Mozes en zeiden: Wij zijn in dat land gekomen waarheen u ons gestuurd hebt, en werkelijk, het vloeit over van melk en honing, en dit is zijn vrucht. ²⁸Het volk echter dat in dat land woont, is sterk, de steden zijn versterkt en heel groot, en ook hebben wij daar nakomelingen van Enak gezien. ²⁹In het Zuiderland woont Amalek, in het bergland wonen de Hethieten, de Jebusieten en de Amorieten, aan de zee en aan de oever van de Jordaan wonen de Kanaänieten. ³⁰Toen bracht Kaleb het volk tegenover Mozes tot bedaren, en zei: Laten wij vrijmoedig optrekken, wij zullen het land in bezit nemen, want wij zullen het zeker overmeesteren. ³¹Maar de mannen die met hem opgetrokken waren, zeiden: Wij kunnen tegen dat volk niet optrekken, want het is sterker dan wij. ³²En zij lieten een kwaad gerucht uitgaan bij de Israëlieten over het land dat zij verkend hadden, door te zeggen: Het land waar wij doorgetrokken zijn om het te verkennen, is een land dat zijn inwoners verslindt, en heel het volk dat wij in het midden daarvan gezien hebben, bestaat uit mannen van grote lengte. ³³Wij hebben er ook reuzen gezien, nakomelingen van Enak, afkomstig van de reuzen. Wij waren in onze eigen ogen als sprinkhanen, en zo waren wij ook in hun ogen..

Dit gedachtepatroon zet je vast in pessimisme.

6. Emotioneel redeneren

Bij dit patroon wordt geoordeeld en worden conclusies getrokken die gebaseerd zijn op negatieve emoties, zoals angst, woede en verdriet. Redeneren op basis van je gevoel, zoals bijvoorbeeld ‘ik voel me een idioot, dus ben ik een idioot’.

7. Moeten

Je hebt onredelijke, rigide regels voor jezelf of anderen. Of je hebt onrealistische ideeën over wat bereikt zou moeten worden. Sommigen maken hun eigen principes en handelen tot de norm voor goed of fout. Als niet aan de strikte regels wordt voldaan, geeft dat teleurstelling in jezelf en frustratie over anderen. Er is dan geen ruimte om te groeien of te leren van fouten.

8. Etiketten plakken

In plaats van “Ik heb een foutje gemaakt” zeg je tegen jezelf “Ik ben een domoor/loser/oen”. Je kan ook op een ander ‘etiketten plakken’. Bijvoorbeeld als je geïrriteerd reageert op medeweggebruikers. Dit is gelinkt aan het volgende gedachtenpatroon.

9. Beschuldigen

Je beschuldigt anderen en ontkent jouw rol in de situatie, door te rationaliseren en plausibele excuses te geven. Een bekend voorbeeld vinden we in 📖 Genesis 3:12 HSV¹²Toen zei Adam: De vrouw die U gaf om bij mij te zijn, die heeft mij van die boom gegeven en ik heb ervan gegeten.: “Toen zei Adam: ‘De vrouw die U gaf…’”.

10. Personalisatie

Je beschuldigt jezelf voor iets waar jij niet (of niet als enige) verantwoordelijk voor was. Je erg aantrekken wat anderen van je denken of beperkingen van een ander zien als een persoonlijke afwijzing.

Opdracht ‘vernieuw je denken’

Welke van deze negatieve gedachtepatronen zijn kenmerkend voor jou? Misschien zag je een gedachtepatroon dat het leven van een familielid of vriend negatief heeft beïnvloed. Schrijf eens enkele voorbeelden op. Waar heeft de verkeerde gedachte toe geleid?

Als zo’n patroon van onware gedachten tot een ongewenste uitkomst leidt, is het verstandig om er iets mee te doen. Vernieuw je denken door het in overeenstemming te brengen met Gods principes en Zijn wil voor jou. Het is niet makkelijk om je denken te veranderen, want sommige gedachten vinden hun oorsprong in kernwaarden die je waarschijnlijk al vanaf je jeugd bij je draagt. Vraag in gebed God om hulp hierbij. Zoek een Bijbeltekst, die het verkeerde denken vermaant. Dit is niet om je een schuldgevoel te geven, maar om je aan te moedigen tot verandering. Zoek ook een Bijbelse belofte (of meerdere), die je zal helpen om negatieve gedachte om te zetten in een goede, ware gedachte.

📖 Filippenzen 4:8 HSV⁸Verder, broeders, al wat waar is, al wat eerbaar is, al wat rechtvaardig is, al wat rein is, al wat lieflijk is, al wat welluidend is, als er enige deugd is en als er iets prijzenswaardigs is, bedenk dat.

Ten slotte

Als je je vernieuwde denken in lijn brengt met Gods waarheid, zal het je geloof en relatie met Hem versterken. Het is een proces dat tijd en geduld vraagt, maar met Gods hulp kunnen we negatieve gedachten overwinnen. Je zal zo een gezonde, Bijbelse mindset ontwikkelen. Denk eraan dat je gedachten invloed hebben op je gevoelens en handelen. Door je gedachten te richten op het goede, hetgeen in overeenstemming is met Gods wil, zal je steeds meer het beeld van Christus in je leven weerspiegelen. Blijf daarom streven naar vernieuwing van je denken, zodat je de weg kunt gaan die God voor je heeft klaargelegd.